Berlin Konferansı · 1884–85
1884–85'te Berlin'de toplanan 13 Avrupa devleti ve ABD, Afrika'nın sınırlarını cetvelle çizdi. Masada tek bir Afrikalı yoktu. Bu levha, o bölüşümün ürünü olan 54 ülkeyi, onları kimin sömürdüğünü ve bugün kimin etki kurmaya devam ettiğini kayda geçirir.
54 bağımsız ülke7 imparatorluk2 sömürülmeyenson çekiliş 1975
1914'e kadar Avrupa'nın doğrudan kontrolüne giren Afrika toprağı. 1870'te bu oran yalnızca %10'du.
Sınırları çizen Berlin masasında bulunan Afrikalı temsilci sayısı.
Hiç resmî sömürge olmayan ülke: Etiyopya (1936–41 işgali hariç) ve Liberya.
Portekiz'in son kolonilerinden çekildiği yıl; fiilî son bu kadar geç geldi.
Dizin
Haritadan ya da soldaki lejanttan bir imparatorluk seç; dizin ve harita birlikte süzülür. Bir satıra ya da ülkeye dokununca ülkenin dosya kartı açılır: bayrak, devlet başkanı, nüfus, idari bölünme ve komşular. Komşu adlarına tıklayarak ülkeden ülkeye gezinebilirsin.
| № | Ülke | Başkent | Sömürgeci | Bağımsızlık |
|---|
Cetvel
Fransa ve Britanya kıtanın büyük kısmını ikiye böldü. Almanya'nın kolonileri I. Dünya Savaşı sonrası galiplere dağıtıldığından, sayım her ülkeyi ondan çekilen son güce göre yapar.
En geniş imparatorluk: Batı ve Orta Afrika. Bağımsızlık sonrası "Françafrique" ağıyla askeri üsler, CFA frangı ve siyasi etki uzun süre korundu.
Kahire'den Cape'e uzanan hat. Genellikle yerel yöneticiler üzerinden "dolaylı yönetim" uyguladı; İngiliz Milletler Topluluğu bağı sürüyor.
En eski sömürgeci, en geç çekilen. Angola, Mozambik ve Gine-Bissau ancak 1974–75'te silahlı mücadeleyle bağımsızlaştı.
Kral II. Leopold'ün Kongo'daki vahşeti milyonların ölümüne yol açtı. Ruanda-Burundi'de körüklenen etnik ayrım 1994 soykırımının zeminini hazırladı.
Libya, Eritre ve Somali'de geç ve kısa süreli varlık. Etiyopya'yı yalnızca 1936–41 arası işgal edebildi.
Küçük varlık: Ekvator Ginesi ve Batı Sahra. Batı Sahra'nın statüsü bugün hâlâ çözülmedi.
Namibya'da Herero-Nama soykırımını işledi. Kolonileri (Tanganyika, Togo, Kamerun) I. Dünya Savaşı'nda kaybedip galiplere devretti.
Etiyopya işgale direnerek egemenliğini korudu. Liberya, ABD'den gelen azat edilmiş kölelerce kuruldu; resmî sömürge olmadı.
Bugün
Kimin kimi sömürgeleştirdiği belgelenmiş tarihtir. "Sömürü bugün de sürüyor mu?" sorusu ise tartışmalı bir yorumdur. Kimileri buna "neo-sömürgecilik" der; kimileri ise Afrika devletlerinin egemen aktörler olarak kendi anlaşmalarını yaptığını, yatırım ve güvenlik iş birliğinin karşılıklı olabileceğini savunur.
Aşağıdakiler, kıtada bugün en çok konuşulan dış aktörler ve etrafındaki tartışmadır — kesin bir "sömürücü" listesi değil.
Bülten I — Paris
Onlarca yıl Batı ve Orta Afrika'da askeri üsler ve CFA frangı üzerinden etki kurdu. Ama bu düzen çözülüyor:
Bülten II — Moskova
Fransa'nın bıraktığı boşluğa Wagner'in devamı olan "Afrika Kolordusu" girdi. Rejim koruması ve silah karşılığında maden erişimi sunuyor.
Bülten III — Pekin
En büyük ticaret ortağı ve altyapı finansörü. Liman, demiryolu ve madenlere yatırıyor; karşılığında hammadde ve etki alıyor.
Bülten IV — Piyasalar
Bayraktan bağımsız olarak, kıtanın yeraltı zenginliği büyük ölçüde dışarıya akıyor. Değer zincirinin çoğu ülke dışında oluşuyor.
Sınırlar, para birimleri ve ticaret yapıları hâlâ sömürge döneminin izini taşıyor. Ham madde ucuza çıkıyor, kâr ve işlenmiş ürün dışarıda kalıyor; dış borç ve askeri anlaşmalar egemenliği kısıtlıyor. Bu görüşe göre bağımsızlık "isimde" kaldı.
Afrika devletleri artık kiminle çalışacağını kendisi seçiyor; Fransa'yı kovan, Çin ya da Rusya ile pazarlık eden hükümetler egemen aktörlerdir. Yatırım, altyapı ve güvenlik iş birliği karşılıklı çıkar da üretebilir. Her dış ilişki otomatik olarak "sömürü" değildir.
Ek
Bazı topraklar sömürge geçmişine sahip ama bugün tam tanınan egemen devlet değil; farklı statülerdeler.
Eski sömürgeci: İspanya
İspanya çekildikten sonra büyük kısmı Fas tarafından kontrol ediliyor; Sahrawi bağımsızlık hareketi (Polisario) statüyü tanımıyor. BM'ye göre "kendi kaderini tayin etmemiş" bölge. Haritada kesik çizgiyle işaretlidir.
Eski sömürgeci: Britanya
Eski İngiliz Somali'si. 1991'de Somali'den bağımsızlığını ilan etti; kendi hükümeti ve parası var ama uluslararası tanınmıyor — fiilen bağımsız, hukuken Somali'nin parçası.